Gây tai nạn giao thông: người lái xe phải làm gì, bỏ chạy bị phạt thế nào, bồi thường ra sao?
Cập nhật: 20/10/2026. Áp dụng Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ 2024, Nghị định 168/2024/NĐ-CP (đã sửa đổi bởi Nghị định 238/2026/NĐ-CP) và Bộ luật Dân sự 2015.
Va chạm trên QL5, QL39 hay đường vào các khu công nghiệp xảy ra gần như ngày nào cũng có. Những phút đầu sau va chạm là lúc người lái dễ hoảng nhất, cũng là lúc quyết định nhiều trách nhiệm pháp lý về sau. Bài này tóm tắt luật yêu cầu gì, bỏ đi bị phạt thế nào, bồi thường dân sự theo nguyên tắc nào. Bài không thay thế ý kiến luật sư cho từng vụ việc.
Luật cấm bỏ trốn, cấm bỏ mặc người bị nạn
Khoản 26 Điều 9 Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ 2024 nghiêm cấm:
- "Bỏ trốn sau khi gây tai nạn giao thông đường bộ để trốn tránh trách nhiệm";
- "khi có điều kiện mà cố ý không cứu giúp người bị tai nạn giao thông đường bộ".
Cùng khoản này cũng cấm xâm phạm tính mạng, sức khỏe, tài sản của người bị nạn, người gây tai nạn và người đến giúp; cấm lợi dụng vụ tai nạn để hành hung, đe dọa, cản trở việc xử lý.
Năm việc người lái xe phải làm
Nghị định 168/2024/NĐ-CP xử phạt người lái xe gây tai nạn nếu không làm đủ năm việc sau. Đây cũng là danh sách nên nhớ:
- Dừng ngay phương tiện.
- Giữ nguyên hiện trường.
- Trợ giúp người bị nạn.
- Ở lại hiện trường.
- Đến trình báo ngay với cơ quan công an hoặc Ủy ban nhân dân nơi gần nhất.
Trên thực tế: bật đèn cảnh báo, gọi cấp cứu 115 và báo công an 113, không tự ý dọn xe, dọn dấu vết. Nếu buộc phải di chuyển người bị nạn để cấp cứu, hãy chụp ảnh vị trí trước.
Mức phạt khi không làm đúng
| Trường hợp | Ô tô (Điều 6) | Xe máy (Điều 7) |
|---|---|---|
| Có liên quan trực tiếp đến vụ tai nạn mà không dừng ngay, không giữ nguyên hiện trường, không trợ giúp người bị nạn | 2 – 3 triệu đồng, trừ 2 điểm (điểm g khoản 4) | 1 – 2 triệu đồng, trừ 2 điểm (điểm a khoản 5) |
| Gây tai nạn mà không dừng ngay, không giữ nguyên hiện trường, không trợ giúp, không ở lại hoặc không trình báo ngay | 16 – 18 triệu đồng, trừ 6 điểm (khoản 8) | 8 – 10 triệu đồng, trừ 6 điểm (điểm c khoản 9) |
| Không quan sát, không giảm tốc độ hoặc dừng lại để bảo đảm an toàn mà gây tai nạn (và một số lỗi khác gây tai nạn) | 20 – 22 triệu đồng, trừ 10 điểm (khoản 10) | 10 – 14 triệu đồng, trừ 10 điểm (khoản 10) |
Số điểm trừ theo khoản 16 Điều 6 và khoản 13 Điều 7. Dòng thứ nhất áp cho người có liên quan trực tiếp đến vụ tai nạn; dòng thứ hai áp cho người gây tai nạn, nặng hơn nhiều. Người đi xe đạp, xe đạp điện gây tai nạn mà bỏ đi, không cứu giúp, không trình báo bị phạt 400.000 – 600.000 đồng (khoản 4 Điều 9, theo Tạp chí Luật sư). Nghị định 238/2026/NĐ-CP không sửa các mức này.
Trừ 6 hay 10 điểm là mất một nửa hoặc gần hết điểm bằng lái. Xem thêm: Bằng lái 12 điểm: lỗi nào bị trừ, bao lâu được phục hồi.
Phạt hành chính chưa phải toàn bộ trách nhiệm. Vụ tai nạn gây hậu quả nghiêm trọng có thể bị xem xét theo Điều 260 Bộ luật Hình sự (tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ). Việc có xử lý hình sự hay không do cơ quan tiến hành tố tụng xác định.
Bồi thường dân sự: nguyên tắc chung
Căn cứ: khoản 1 Điều 584 Bộ luật Dân sự 2015 quy định người có hành vi xâm phạm tính mạng, sức khỏe, tài sản... của người khác mà gây thiệt hại thì phải bồi thường.
Nguyên tắc (Điều 585):
- Thiệt hại thực tế phải được bồi thường toàn bộ và kịp thời. Các bên có thể thỏa thuận mức bồi thường, hình thức (tiền, hiện vật, thực hiện công việc), trả một lần hay nhiều lần.
- Người bồi thường có thể được giảm mức nếu không có lỗi hoặc có lỗi vô ý và thiệt hại quá lớn so với khả năng kinh tế của mình.
- Bên bị thiệt hại có lỗi thì không được bồi thường phần thiệt hại do lỗi của chính mình gây ra.
- Bên bị thiệt hại không áp dụng biện pháp cần thiết, hợp lý để hạn chế thiệt hại cho chính mình thì không được bồi thường phần thiệt hại đó.
Các khoản thường được tính:
| Trường hợp | Khoản bồi thường | Tổn thất tinh thần (nếu không thỏa thuận được) |
|---|---|---|
| Sức khỏe bị xâm phạm (Điều 590) | Chi phí hợp lý cứu chữa, phục hồi; thu nhập thực tế bị mất hoặc giảm sút; chi phí và thu nhập bị mất của người chăm sóc | Tối đa 50 lần mức lương cơ sở |
| Tính mạng bị xâm phạm (Điều 591) | Chi phí cứu chữa trước khi chết; chi phí hợp lý cho việc mai táng; tiền cấp dưỡng cho người mà nạn nhân có nghĩa vụ cấp dưỡng | Tối đa 100 lần mức lương cơ sở, cho người thân thuộc hàng thừa kế thứ nhất |
Ai có lỗi, lỗi đến đâu và bồi thường bao nhiêu là việc các bên thỏa thuận hoặc tòa án quyết định trên hồ sơ cụ thể. Bảng trên chỉ là khung chung.
Người bị nạn, người cứu giúp có thể được hỗ trợ
Quỹ giảm thiểu thiệt hại tai nạn giao thông đường bộ (Nghị định 279/2025/NĐ-CP) có thể hỗ trợ: nạn nhân bị thương có tỷ lệ tổn thương cơ thể trên 31% (ở mức dưới 81% thì cần thêm điều kiện hoàn cảnh kinh tế khó khăn); gia đình có người chết và khó khăn về kinh tế; cả người trực tiếp cứu giúp, đưa nạn nhân đi cấp cứu.
Từ 01/9/2026, hồ sơ làm theo Thông tư 126/2026/TT-BCA, nộp tại Phòng Cảnh sát giao thông công an tỉnh (vụ trên các tuyến cao tốc do Cục Cảnh sát giao thông quản lý thì nộp đơn vị thuộc Cục), trực tiếp, trực tuyến hoặc qua bưu chính.
Mẹo nếu chẳng may va chạm
- Ưu tiên cứu người, ở lại hiện trường kể cả khi nghĩ mình không có lỗi.
- Chụp ảnh, quay video vị trí các xe, biển số, vết phanh. Camera hành trình rất có ích.
- Thỏa thuận bồi thường nên lập thành văn bản, có người làm chứng.
- Báo cho doanh nghiệp bảo hiểm nơi bạn mua bảo hiểm bắt buộc trách nhiệm dân sự.
Bài viết tổng hợp để tham khảo, theo văn bản đang có hiệu lực tại thời điểm cập nhật. Khi cần dùng cho việc pháp lý, hãy đối chiếu văn bản gốc.
Nguồn tham khảo:
- Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ số 36/2024/QH15
- Cổng TTĐT Chính phủ: Nghị định 168/2024/NĐ-CP (văn bản gốc)
- Nghị định 168/2024/NĐ-CP (toàn văn)
- Nghị định 238/2026/NĐ-CP sửa đổi Nghị định 168/2024
- Tạp chí Luật sư: Mức phạt người đi xe đạp, xe thô sơ theo Nghị định 168
- Tạp chí Luật sư: Trách nhiệm pháp lý của tài xế trong vụ lật ô tô ở Hà Nội
- LuatVietnam: Xe máy tự đâm đuôi container, ai phải chịu trách nhiệm?
- LuatVietnam: Gây tai nạn chết người phải bồi thường bao nhiêu?
- LuatVietnam: Bồi thường tổn thất tinh thần bao nhiêu tiền theo quy định?
- LuatVietnam: Nộp hồ sơ xin hỗ trợ từ Quỹ giảm thiểu thiệt hại tai nạn giao thông
